De taal van mijn ziel

Ik was gisteren op het Taalfeest in Antwerpen, de tweejaarlijkse hoogmis van het Nederlands, waarop vanuit verschillende invalshoeken naar het Nederlands wordt gekeken, van de taal die wordt gebruikt in sportverslaggeving (en hoe die ook de sport zelf kan veranderen, de manier waarop we over en met dieren praten, de taal die we gebruiken om ons creatief uit te drukken in kunst en cultuur, de geschiedenis van onze moderne spelling, enz. … Het evenement richt zich naar iedereen met liefde voor het Nederlands, van de taalprof tot de nieuwkomer die het Nederlands omarmt als taal van zijn nieuwe thuisland en van hoop.

Als ik zie hoeveel moeite de jongeman van vreemde origine doet om de weg te vragen naar de workshop van Loesje, en hoe trots hij is dat hij dat gedurfd heeft, als ik die gevoelens aflees van zijn gezicht, bedenk ik me dat taal eigenlijk niet vrijblijvend is maar ook een spirituele kant heeft. Dat weten wij heksen eigenlijk altijd al. Begint de bijbel niet met “In den beginne was het woord”? Die link tussen taal en spiritualiteit is heel interessant. 

Taal is nooit zomaar een verzameling woorden: ze draagt herinneringen en vormt onze blik op de wereld. Onze taal is meer dan alleen grammatica en woordenschat. Ze is ook verbonden met onze lichamelijke ervaringen, jeugdherinneringen aan wat we hebben meegemaakt, familieverhalen en emoties. Een woord dat je als kind hebt gehoord, kan een heel andere gevoelswaarde hebben dan een perfect synoniem dat je pas als je volwassen was hebt geleerd.

Als het gaat over taal, dan gaat het dikwijls over identiteit, kolonialisme, er wel of niet bij horen, maar er is dus nog een extra dimensie: in welke taal spreek je met het goddelijke, praat je over je diepste angsten en gevoelens, laat je jezelf ècht aan de buitenwereld horen?

Photo by Ben White on Unsplash

Nederlands is dus meer dan gewoon maar een communicatiemiddel. Als we ons richten tot het goddelijke, dan kunnen dezelfde woorden in het Nederlands of in een andere, aangeleerde taal helemaal anders aanvoelen. Ik praat met Brigandhu in het Nederlands. Dat is mijn moedertaal en ook de taal waarin mijn spirituele ervaringen geworteld zijn. Nederlands is de taal van mijn ziel. Maar als ik deelneem aan rituelen van anderen, dan is dat dikwijls in het Engels te doen, de taal van Gardner die de moderne hekserij op de kaart zette. Dat zorgt voor mij voor een zekere afstand, terwijl het Nederlands juist een gevoel van nabijheid met het goddelijke oproept. De taal waarin je je diepste gevoelens uitdrukt kan je dus zien als iets liminaals, als een brug naar je diepste innerlijk en naar het goddelijke in jezelf.

Het Nederlands is mijn gevoelstaal. Dat sluit aan bij de golf aan nieuwe Nederlandstalige muziek die er in het zog van Bazart is gekomen. Dat heeft lang geduurd want zingen in het Nederlands werd lang beschouwd als niet cool genoeg (al vraag je je af hoe je dat kan denken als je Blauw van The Scene hoort). Maar ondertussen zijn heel wat artiesten toch al terug in hun eigen taal gaan zingen. Of zoals de Antwerpse singer-songwriter Ruben Focketyn het zegt: “Zingen in het Nederlands is veel interessanter. Je zou het kunnen zien als een vernauwing, maar ik ervaar het eerder als een verrijking. Ik kan mezelf beter uitdrukken in mijn moedertaal.” Die heeft een extra gevoelswaarde en nuances die ook het publiek meteen herkent.

Het Nederlands heeft sowieso een lange geschiedenis als taal van religie, geloofsbeleving en spirituele reflectie. Bijbelvertalingen, psalmen, kerkliederen en gebeden hebben mee bepaald hoe vele generaties in de lage landen uitdrukking gaven aan schuld, vergeving, hoop, sterfelijkheid en liefde. De evolutie van het geschreven Nederlands hebben we ook grotendeels te danken aan de bijbelvertalingen die o.a. hier in Antwerpen werden gedrukt. Vandaag klinkt die spirituele taal gelukkig niet alleen in de kerk. We gebruiken Nederlands voor onze rituelen en meditaties. Woorden als overgave, dankbaarheid, herdenking, verbondenheid enz. … klinken ondertussen heel gewoon. We spreken zegeningen en spells uit in het Nederlands (al zou ik hier, gezien het onderwerp misschien beter betoveringen zeggen 😊) en gebruiken poëtische metaforen in het Nederlands om te communiceren met de spirituele wereld om ons heen en uitdrukking te geven aan onze spirituele ervaringen. Maar niet alles dat we als spiritueel ervaren, laat zich vatten in woorden, Nederlands of niet. De stilte kan soms meer zeggen dan woorden.