De taal van mijn ziel

Ik was gisteren op het Taalfeest in Antwerpen, de tweejaarlijkse hoogmis van het Nederlands, waarop vanuit verschillende invalshoeken naar het Nederlands wordt gekeken, van de taal die wordt gebruikt in sportverslaggeving (en hoe die ook de sport zelf kan veranderen), de manier waarop we over en met dieren praten, de taal die we gebruiken om ons creatief uit te drukken in kunst en cultuur, de geschiedenis van onze moderne spelling, enz. … Het evenement richt zich naar iedereen met liefde voor het Nederlands, van de taalprof tot de nieuwkomer die enthousiast Nederlands leert als taal van zijn nieuwe thuisland en van hoop. 

Als ik zie hoeveel moeite de jongeman van vreemde origine doet om de weg te vragen naar de workshop van Loesje, en hoe trots hij is dat hij dat gedurfd heeft, als ik die gevoelens aflees van zijn gezicht, bedenk ik me dat taal eigenlijk niet vrijblijvend is. Door je uit te drukken in een taal, geef je iets van jezelf vrij. Taal is nooit zomaar een verzameling woorden: ze draagt herinneringen en vormt onze blik op de wereld en daardoor ook de wereld zelf. Dat is pure magie! Die magische en spirituele kant van taal kennen wij heksen eigenlijk altijd al. Begint de bijbel niet met “In den beginne was het woord”? Die link tussen taal en spiritualiteit is heel interessant. 

Onze taal is meer dan alleen grammatica en woordenschat. Ze is ook verbonden met jeugdherinneringen aan wat we hebben meegemaakt, onze familieverhalen en mythes, onze emoties. Een woord dat je als kind hebt gehoord, kan een heel andere gevoelswaarde hebben dan een perfect synoniem dat je pas als je volwassen was hebt geleerd. Taal is een uiting van wie je echt bent. Eén van de aspecten daarbij is de spirituele kant: in welke taal spreek je met het goddelijke, praat je over je diepste angsten en gevoelens, laat je jezelf ècht aan de buitenwereld horen? Als het gaat over taal, dan gaat het dus dikwijls over identiteit, er wel of niet bij horen. Er is een reden dat native Americans door de overheid werd verboden om hun eigen taal te spreken. Door iemand zijn taal en dus ook zijn connectie met zijn goden af te pakken, maak je hem kleiner en zwakker. 

Photo by Ben White on Unsplash

Nederlands is dus meer dan gewoon maar een communicatiemiddel. Als we ons richten tot het goddelijke, dan kunnen dezelfde woorden in het Nederlands of in een andere, aangeleerde taal helemaal anders aanvoelen. Ik praat met Brigandhu in het Nederlands. Dat is mijn moedertaal en ook de taal van de meeste van mijn spirituele ervaringen. Maar als ik deelneem aan rituelen van anderen, dan is dat dikwijls in het Engels te doen, de taal van Gardner die de moderne hekserij op de kaart zette. Dat zorgt voor mij voor een zekere afstand, terwijl het Nederlands juist een gevoel van nabijheid met het goddelijke oproept. De taal waarin je je diepste gevoelens uitdrukt kan je dus zien als iets liminaals, als een brug naar je diepste innerlijk en naar het goddelijke in jezelf.  

Nederlands is dus mijn gevoelstaal, de taal van mijn ziel. Als ik tegen mijn lief ‘ik zie u graag zeg’ klinkt dat echter dan ‘I love you’ (en dat zeg is dus ook nooit :-)). Dat sluit aan bij de golf aan nieuwe Nederlandstalige muziek die er in het zog van Bazart is gekomen. Dat heeft lang geduurd want zingen in het Nederlands werd lang beschouwd als niet cool genoeg (al vraag je je af hoe je dat kan denken als je Blauw van The Scene hoort). Maar ondertussen zijn heel wat artiesten toch al terug in hun eigen taal gaan zingen. Of zoals de Antwerpse singer-songwriter Ruben Focketyn het zegt: “Zingen in het Nederlands is veel interessanter. Je zou het kunnen zien als een vernauwing, maar ik ervaar het eerder als een verrijking. Ik kan mezelf beter uitdrukken in mijn moedertaal.” Die heeft een extra gevoelswaarde en nuances die ook het publiek meteen herkent.  

Als we terugkeren naar de spirituele dimensie van het Nederlands, dan kan je ook niet langs de lange geschiedenis heen die het Nederlands heeft als taal van religie, geloofsbeleving en spirituele reflectie. De manier waarop ontelbare generaties in onze streken praatten en schreven over dingen als schuld, vergeving, naastenliefde, hoop, sterfelijkheid enz. ... werd in grote mate mee bepaald door bijbelvertalingen, psalmen, kerkliederen en gebeden. De evolutie van het geschreven Nederlands hebben we grotendeels te danken aan de bijbelvertalingen die hier in Antwerpen werden gedrukt. Vandaag klinkt die spirituele taal gelukkig niet alleen in de kerk maar ook in onze pagan rituelen, net zoals dat misschien ooit het geval was voordat Gardner zijn Engelse Wicca lanceerde en rituelen bijna vanzelfsprekend in het Engels waren. Wij gebruiken Nederlands voor onze rituelen en meditaties. Woorden als overgave, dankbaarheid, herdenking, verbondenheid enz. … klinken ondertussen heel gewoon. We spreken zegeningen en spells uit in het Nederlands (al zou ik hier, gezien het onderwerp misschien beter woorden als betoveringen of bezweringen gebruiken, al klinken die onwennig, alsof ze recht uit een sprookje komen) en gebruiken poëtische metaforen in het Nederlands om te communiceren met de spirituele wereld om ons heen en uitdrukking te geven aan onze spirituele ervaringen.