De dodelijke schoonheid van datura (heksenplanten)

Ik lees een stukje van Jeroen Olyslaegers op Facebook, waarin hij reageert op de waarschuwing van VRT over de giftige doornappel. Mensen worden opgeroepen om de plant met wortel en al uit te trekken (met handschoenen wel te verstaan) en die in een plastieken zak naar het containerpark te brengen omdat hij giftig is voor mens en dier. De doornappel, of datura stramonium voor de botanisten onder ons, is een opvallende plant met grote trompetvormige witte bloemen en stekelige zaaddozen die prachtig staan in een droogbloemenboeket. Je vindt hem met zijn mooie witte bloemen ook wel in een zogenoemde ‘maantuin’ omdat hij voornamelijk ’s nachts bloeit. 

Weinig planten spreken zo sterk tot de verbeelding als doornappel. Al eeuwenlang duikt de plant op in verhalen over magie, geneeskunde, trance en contact met de wereld van de spirits. Van de rituele tradities van de inheemse bevolking in Noord-Amerika tot religieuze en magische teksten uit Zuid-Azië: datura heeft overal ter wereld nogal een reputatie opgebouwd! De plant komt oorspronkelijk uit Amerika, net als de tomaat en de aardappel, twee andere telgen uit de familie van de nachtschade (Solanaceae). In 1574 werd in Antwerpen in het atelier van Christoffel Plantijn een boek gedrukt over geneeskrachtige planten uit Amerika, “De simplicibus medicamentis ex occidentali India delatis” waarin ook de datura stramonium voorkomt, al heet hij daar de Higuera del Infierno, een plant uit de hel, omdat hij mensen tot waanzin drijft en zelfs dodelijk is. 

Datura Stramonium werd in Europa geassocieerd met heksen en magische rituelen en praktijken, en is één van de gekende heksenplanten uit de volksmagie. In heksenzalf bijvoorbeeld zou doornappel zitten. Dat zou best wel eens kunnen, want de plant bevat krachtige alkaloïden zoals atropine, scopolamine en hyoscyamine, die een sterke invloed hebben op het zenuwstelsel en hallucinaties kunnen veroorzaken. Die hallucinogene werking kan dus best mee gezorgd hebben voor de ervaring van het vliegen, ontmoetingen met geesten of andere wezens uit de anderwereld, bovennatuurlijke visioenen enz. …

Het gebruik van planten bij lichamelijke klachten en de kennis over hun giftige eigenschappen zat al in de kruidenkennis uit de oudheid en de middeleeuwen. Giftige nachtschadeachtigen waren dus al wel langer gekend. Denk aan planten zoals bilzekruid, wolfskers en alruin die gebruikt werden in geneeskundige, folkloristische en magische tradities. Net als de doornappel bevatten die stoffen die het zenuwstelsel beïnvloeden. 

Tekening gemaakt met de hulp van AI.

Door de populariteit van de plantkunde in de 16de eeuw werd algauw duidelijk dat de duivel daar voor niks tussen zat. Tot het begin van de 20ste eeuw werd hij nog gebruikt als geneeskrachtige plant, bij astma en andere ademhalingsklachten bijvoorbeeld, maar dat bleek te onvoorspelbaar en ronduit gevaarlijk. Tegenwoordig wordt doornappel vooral bestudeerd vanuit botanisch, historisch en etnografisch perspectief. De plant heeft nog altijd een rijke symbolische betekenis binnen de folklore en sommige esoterische tradities, maar het gebruik wordt zeer sterk afgeraden vanwege de onvoorspelbare en gevaarlijke toxiciteit. Alle delen van de doornappel kunnen zeer giftig zijn. De concentratie van de werkzame stoffen varieert sterk en is niet betrouwbaar. Inname kan leiden tot ernstige verwardheid, delirium, hartritmestoornissen, toevallen, coma en overlijden. Jawel, datura is zo giftig dat je er ook dood van kan gaan! Ook experimenteren met thee, rook, extracten of zelfgemaakte zalven is gevaarlijk. Het is niet omdat je er over leest in een oude grimoire dat het veilig is. Dat is het niet! 

In de moderne hekserij wordt doornappel daarom gezien als een symbolische plant die staat voor transformatie, voor de droomwereld en het contact met het onbekende eerder dan als een daadwerkelijk gebruikt kruid. Hij staat ook symbool voor de grens tussen leven en dood en omdat hij zo’n stekelige vruchten heeft en ’s nachts bloeit wordt hij ook in verband gebracht met bescherming, schaduwwerk en het mysterie van de natuur. Niet al die symboliek komt van oude tradities, maar dat is helemaal niet erg. 

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/10/20/kempen-giftige-doornappel-plant-voorzichtig-verwijderen/