Deosil en widdershins

De meeste heksen zijn vertrouwd met de termen deosil en widdershins, respectievelijk met de klok mee en in tegenwijzerzin. Maar waar komen de termen nu vandaan?

Deosil is een Engelse verbastering van het  Schots keltische woord deiseal of deiseil, dat zo ongeveer wordt uitgesproken als “dzjeesjil”. Nu zitten er in het traditionele Gaelic-alfabet (zowel het Schots-Gaelisch als het Iers-Gaelisch) maar 18 letters. 8 letters die wij in het Nederlands (en het Engels) wel kennen zitten niet in het alfabet. Daar horen ook de J en de Z bij, die je hoort als je deiseal correct uitspreekt. Als je dat Keltische woord dus ziet staan en je weet niet hoe je het moet uitspreken, dan krijg je op de duur het woord dat wij als deosil kennen en dat we uit Engeland hebben geïmporteerd.

Het woord komt waarschijnlijk van een ouder proto-indo-europees woord (net als het oud-Ierse dessel dat hetzelfde betekent als deiseal). Het betekent letterlijk “met de zon mee”. Net als Schotland en Ierland ligt onze regio op het noordelijk halfrond. Daar komt de zon op in het oosten en gaat ze tijdens de dag over het zuiden naar het westen, waar ze weer ondergaat. We draaien dus rechtsom, zuidwaarts.

In Keltische tradities werd deiseal beschouwd als positief: met de zon mee lopen bracht voorspoed. Dat geldt nog steeds als we het over rituelen of magie hebben: we bewegen deosil als we iets willen bij elkaar brengen, opbouwen, versterken, zegenen, oproepen, vergroten of aantrekken. Allemaal positieve dingen. Denk aan het opwekken van energie, bescherming (zoals het trekken van een magische cirkel), magisch werk voor voorspoed en geluk, enz. …

Het tegenovergestelde van deiseal is widdershins. Dat is (sinds de 16de eeuw) ook een Schots woord en vond zo samen met het woord deiseal zijn weg naar onze rituelen, maar het is helemaal niet Gaelisch maar Germaans. Het woord komt van het Middelnederduitse weddersinnes en betekent “tegen de weg in” of “in de tegenovergestelde richting”. Het zou ook kunnen komen van weddersones, wat dan wel weer rechtstreeks naar de zon verwijst. In de Schotse context werd dat sowieso algauw tegen de richting van de zon in, naar links.

Dat werd gezien als tegen de natuur in en dus negatief. Het bracht ongeluk. Zo mocht je zeker niet in de verkeerde richting rond een kerk lopen! En in oude volksverhalen moet je dikwijls widdershins, tegen de zon in, lopen om bijvoorbeeld het rijk van de elfen te vinden. Is het toeval of niet dat wij in onze reizen naar de anderwereld naar links draaien om daar te geraken?

In magisch werk staat widdershins dus tegenover deiseal. Je beweegt widdershins om dingen los te laten, af te bouwen, te verminderen, te banishen, te laten verdwijnen. Denk aan het zuiveren van een ruimte, het openen van een cirkel, het loslaten  van dingen die we niet meer nodig hebben, enz. …

Zowel deiseal als widdershins hebben hun plaats in magisch werk en moeten bewust worden gebruikt. De woorden positief en negatief moet je dus in de context van aantrekken en loslaten zien, zoiets als eb en vloed. Het met de zon meelopen of net niet is een integraal onderdeel van een ritueel of spell. Het is meer dan enkel in een cirkeltje lopen of iets in een cirkeltje bewegen. De beweging zelf is een deel van de magie en vertelt intrinsiek wat je bedoeling is: aantrekken of loslaten.

Beide termen hebben dus niks met de wijzers van de klok te maken, al komen ze op het noordelijk halfrond meestal wel overeen. Dat is belangrijk, want afhankelijk van waar je je op aarde bevindt zijn de richting waarin de zon zich aan de hemel beweegt en de richting van de wijzers van de klok helemaal niet hetzelfde. Bij ons, op het noordelijk halfrond trekt de zon vanaf het oosten via het zuiden naar het westen over de zuidelijke hemel. Als je de hele dag zou blijven staan en naar de zon zou wijzen, zou je met de klok mee draaien. Deiseal dus, en de tegenovergestelde richting is widdershins. Op het zuidelijk halfrond is dat echter niet zo! Daar beweegt de zon zich over de noordelijke hemel, van het oosten via het noorden naar het westen. Als je de hele dag zou blijven staan en naar de zon zou wijzen, zou je tegen de klok in draaien. Op het zuidelijk halfrond gaat deiseal dus tegen de klok in en widdershins met de klok mee.

Bronnen:

• That Glasgow Witch: https://www.facebook.com/reel/1461102645911657
• https://english.stackexchange.com/questions/60703/etymological-origin-of-deosil-and-widdershins

Beeld gemaakt met AI.