Drum drum drum drum drum

Ik heb mijzelf een drum gekocht. Al jàààren zeg ik dat ik eens een drumworkshop wil volgen. Niet om te leren drummen, maar om zelf een drum te maken (dat kan bij Pascale Lafutte bijvoorbeeld, een aanrader). Zo’n ideetje om eens met de coven te doen dat dan eeuwen wordt uitgesteld en nooit gebeurt. Toen ik zag dat Patrik Niels zijn fysieke Merlyn-winkel sloot, ging ik naar zijn webshop en kocht mijzelf – eindelijk – een drum. Het was dus een halve impulsaankoop :-) maar eentje die ik mij nog niet heb beklaagd.

Het ritme van de drum begeleidt heel wat van onze rituelen en geleide visualisaties. Dat ritmisch gedrum zorgt ervoor dat je je ontspant en helemaal gefocust geraakt op het geluid en het ritme van de drum dat als het ware je hartslag volgt. Dat snelle repetitieve drummen met een frequentie van ongeveer twee tot 8 Herz of ongeveer 220 bpm (beats per minuut) brengt je immers als vanzelf in een meditatieve trancetoestand. Het is dus geen toeval dat dat “sjamaans drummen” wordt genoemd.

Behalve voor het induceren van trance, wordt deze vorm van drummen ook voor healing gebruikt. En dat is helemaal geen zweverig gedoe want de positieve effecten van ritmisch drummen zijn ondertussen wetenschappelijk bewezen. Het stimuleert het zenuwstelsel, helpt bij pijnbestrijding, brengt de hersenhelften in balans en kan bijdragen aan emotionele verwerking bij trauma’s en PTSS. Ritmisch gedrum vermindert het stresshormoon cortisol en zorgt tegelijkertijd voor de aanmaak van endorfines die je gemoed verbeteren en helpen bij het wegwerken van opgekropte emoties. Drum circles – het samen drummen in een groep – zorgen dan weer voor een hoger niveau van oxytocine, het “verbondenheids- en vertrouwen”-hormoon. Dat verklaart waarom drummen ons gevoel van samenhorigheid en gemeenschap verhoogt. Niet alleen dat, studies tonen aan dat groepsdrummen ook het immuunsysteem activeert en onze algemene weerstand verhoogt.

Het ritme van de drums beïnvloedt dus onze hersenen, onze hormoonhuishouding, ons immuunsysteem, onze stressniveaus, onze sociale verbondenheid en zelfs onze bewustzijnstoestanden. De wetenschap bevestigt veel van wat traditionele culturen al lang wisten: het ritme van de drums zorgt voor transformatie.

Een sjamanendrum is een framedrum, het is te zeggen een vel dat over een houten frame is opgespannen. De oorsprong van de framedrum is niet helemaal duidelijk maar het is wel één van de oudste instrumenten ter wereld en zeer waarschijnlijk ook het eerste type van trommel dat de mens ooit maakte. Dat kan worden opgemaakt uit rotstekeningen en archeologische  vondsten van simpele ronde frames met opgespannen dierenvellen. We hebben het dan over de prehistorie, dus een paar duizend jaar voor Christus of zelfs nog ouder.

De wieg van de framedrum zoals we die vandaag kennen stond waarschijnlijk in het oude Midden-Oosten (Mesopotamië, Sumerië, Babylonië, Kanaän), de regio van het huidige Irak en Syrië. In afbeeldingen worden vooral vrouwen afgebeeld die drummen in rituelen, processies en tempeldiensten. Het waren de vrouwen die de rituelen en ceremoniën leidden. Zij gebruikten de drum als ritueel instrument voor trance, genezing, vruchtbaarheid en overgangsrituelen zoals geboorte, rouw, huwelijk, oogstfeesten en religieuze ceremonies. De framedrum was dus een vrouweninstrument en werd geassocieerd met godinnen uit die regio: Inanna/Ishtar (Mesopotamië), Astarte (Fenicië/Kanaän) en Anat (Ugarit/Kanaän). Allemaal godinnen van vruchtbaarheid maar zeker geen doetjes: ze waren ook alle drie de godin van oorlog en macht, dikwijls afgebeeld met leeuwen of in een context van geweld en passie. All is fair in love and war lijkt wel op hun lijf geschreven :-). 

Vanuit Mesopotamië verspreidde de framedrum zich over de hele wereld. Grote en kleine drums, met of zonder belletjes, in elk cultuur kreeg de drum een eigen vorm, naam en symboliek: de bendir in Marokko, de daff in Iran, de mazhar in Egypte, de tammora in Italië, de pandereta in Spanje, de bubon in Oekraïne, de pandeiro in Brazilië, enz. … De sjamanendrum zoals wij die gebruiken is de simpelste vorm van framedrum, back to the roots.

De sjamanendrum is niet gewoon maar een muziekinstrument. Het is veel meer dan dat. De drum is wat we bij Arcadia een “tool of the trade” noemen, een heilig of bezield voorwerp dat we gebruiken in onze rituelen en magische praktijk. De meeste pagan tradities hebben een animistisch wereldbeeld waarin de wereld en de dingen om ons heen bezield zijn. Dat is ook het geval met onze drum. Die is een levend, bezield voorwerp waar we nauw mee samenwerken. Om dat te kunnen doen moet de spirit van de drum wel wakker zijn. Als we onze drum dus niet activeren, zal hij zijn werk niet kunnen doen, zoals bijvoorbeeld het begeleiden van mensen op een sjamanistische reis.

Volgens de traditie was een drum ook niet zomaar een drum. Hij werd gemaakt specifiek voor en door de sjamaan die hem zou gebruiken. Het drumvel is een dierenvel (al zijn er ook vegan vellen op de markt): geit, paard, hert, enz. … In vroeger dagen ging het om een dier dat zich aan de sjamaan openbaarde in een droom. Vervolgens ging die op zoek naar het dier. De drum is dus gelinkt met de spirit van het dier dat zich voor de drum had opgeofferd. De spirit van dat dier komt als het ware weer tot leven in de drum. De drum die ik kocht heeft een geitenvel als drumvel.

Het hout dat in de drum is verwerkt zou in principe van één en dezelfde boom moeten komen, een levende boom die idealiter naar het oosten is gericht. Daardoor is de drum ook gelinkt met de natuur en met het hele universum. Tegenwoordig is het niet meer zo vanzelfsprekend om zelf in de natuur op zoek te gaan naar het hout voor je drum. In het beste geval kan je het heft en het frame kiezen op basis van je intuitie, een heft van wilgenhout en een berkenhouten frame bijvoorbeeld, afhankelijk van de bomen die in jouw omgeving staan. Bedoeling is om connectie te maken met de levende boom en te begrijpen waar hij voor staat en wat hij betekent in jouw leven. Als je een drum koopt in de winkel heb je natuurlijk niet altijd de keuze. Mijn nieuwe drum is bijvoorbeeld van Indonesische ceder. Veel drums zijn van “rosewood” of palissander. Dat is een tropische houtsoort die veel voor drums wordt gebruikt omwille van zijn diepe klankkleur. Palissander staat sinds 2019 op de CITES-lijst van beschermde dier- en plantensoorten en mag dus niet zomaar verhandeld worden zonder certificaten. Niet alle palissandersoorten zijn bedreigd maar omdat het moeilijk is om het onderscheid te maken werd beslist om ze allemaal op de lijst te zetten. Ook het hout van de drumstick kan een symbolische betekenis hebben.

Maar het is dus niet omdat je nu een drum in je handen hebt, zelfgemaakt of niet, dat je hem kan gebruiken voor ritueel of magisch werk. Daarvoor moet hij eerst wakker gemaakt worden en geactiveerd. Dat was een heel proces dat minstens een dag en een nacht duurde en waarin de sjamaan de drum inspeelde om hem te activeren. Ook moderne heksen en sjamanen moeten de spirit van hun nieuwe drum activeren. Dat kan met een klein ritueeltje volgens de inspiratie van het moment of met een vooraf bepaald stappenplan:

• Stap 1: Nieuwe tools of the trade moeten altijd eerst gezuiverd worden van eventuele restenergie die er nog in of rond zou hangen. Dat geldt ook voor een nieuwe drum. Reinig de drum met vuur, water (maar maak hem niet nat!), zout en bijvoetsmudge.
• Stap 2: Stel de drum voor aan de vier windrichtingen en de elementen. Vraag hen om de drum op te wekken met de kracht en energie van hun respectievelijk element.
• Stap 3: Spreek je intentie uit over wat je met de drum gaat doen.
• Stap 4: Nodig de spirit van de drum uit om hieraan mee te werken en te interageren.
• Stap 5: Begin voorzichtig zachtjes te drummen met je vingers, eerst langs de rand, dan harder in het midden tot je de spirit van de drum kan voelen.
• Stap 6: Laat de drum een nacht opladen op een krachtplek, idealiter in contact met een boom. Zo kan de drum contact maken met de natuur.

De ideale periode hiervoor is de lente, als de natuur ook weer helemaal wakker wordt, of bij een nieuwe maan, al hoef je daar natuurlijk net persé op te wachten. Maar het is wel de energie van een nieuw begin die we willen oproepen.

Belangrijk is ook om een offertje achter te laten voor de natuur, zoals een beetje melk, bloemen, enz. …. Als we er iets uithalen, dan geven we ook altijd iets terug, uit dankbaarheid voor wat we mochten ontvangen.