Nooit meer oorlog (Vredesritueel)
11 november is een feestdag. Voor veel mensen is dat ondertussen gewoon een dagje extra vakantie en is de symboliek van die dag een beetje naar de achtergrond verdwenen. Op die dag herdenken we het einde van de eerste wereldoorlog, een oorlog die zo gruwelijk was dat het “nooit weer oorlog” na tachtig jaar nog altijd nagalmt. In Antwerpen legt het stadsbestuur dan traditioneel bloemenkransen bij de graven van de gesneuvelde soldaten en de monumenten voor de slachtoffers van de eerste en tweede wereldoorlog op het Schoonselhof, de grote begraafplaats van onze stad. Dat gebeurt meestal om 11u00 want het was op het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand dat in 1918 eindelijk de wapens werden neergelegd (die drie keer elf zijn overigens puur toeval!), na vijf jaar uitzichtloos en zinloos bloedvergieten.
Ik kijk om 11u00 naar de uitzending van de jaarlijkse herdenkingsceremonie van de wapenstilstand aan de Menenpoort in Ieper, waar de klaroeners elke dag opnieuw massa’s mensen aantrekken met het blazen van de Last Post maar hen ook doet stilstaan bij dat “nooit weer oorlog”. De 54.000 namen van gesneuvelde Britse soldaten die in de stenen van de poort staan gebeiteld doen je stil worden en beseffen dat oorlog helemaal niet stoer is, alle Pete Hegseths ten spijt.
De voorzitter van de Last Post Association, die de jaarlijkse herdenking op 11 november in Ieper organiseert, heeft het in zijn speech over 1914. Het was de warmste zomer ooit. De mensen gingen naar zee en kloegen over de hitte. In de balkan broeide wel iets – er was juist een kroonprins neergeschoten – maar dat zou wel weer overwaaien. Zes maanden nadien waren er een miljoen mensen dood. Over naar 2026, het was de warmste zomer sinds mensenheugnis. De mensen gingen naar de zee en kloegen over de hitte. Er is wel dat conflict in Oekraïne en af en toe zo’n drone incident maar dat zal wel weer overwaaien … Ik moet slikken want meteen belandt het idee van oorlog midden in de huiskamer. De laatste tijd steekt het spook van de oorlog weer de kop op. De Trumps, Poetins en Natanyahu’s van de wereld vegen openlijk hun voeten aan de internationale rechtsorde die na de tweede afschuwelijke wereldoorlog moeizaam werd opgebouwd. Al na de eerste riep iedereen dat zo’n gruwel nooit meer mocht gebeuren, maar er was toch nog een tweede voor nodig om die ‘nooit meer oorlog’ van echte overtuiging te voorzien. En toch zijn er ondertussen nog meer oorlogen gevoerd, al waren die altijd redelijk ver van huis: Vietnam, Korea, Joegoslavië, Rwanda, Congo, Soedan, Syrië, Irak, Iran, Gaza … de lijst lijkt eindeloos. Maar voor het eerst sinds 1945 voelt het alsof de wereld opnieuw van de klif kan vallen. De oorlog in Oekraïne duurt al bijna even lang als beide wereldoorlogen en is de facto al een derde wereldoorlog: al dat wapentuig wordt gekocht met onze centen, we zijn het slachtoffer van cyberaanvallen die verdacht in de richting van Rusland wijzen. Ondertussen zijn daar al honderdduizenden doden gevallen en er is geen einde in zicht … En ook de afschuwelijke situatie in Gaza en het kolonistengeweld, dat door de extreemrechtse regering in Israël wordt toegejuicht met het excuus van de Holocaust als vergoelijking, lijkt maar niet te stoppen. Komt het door social media dat die twee conflicten voelen alsof ze misschien maar het begin zijn van iets veel ergers dat nog op ons af moet komen?
Het is druilerig weer als we de gigantische begraafplaats op lopen, naar het militaire perk. Het is alsof de wereld de zwaarte van het moment aanvoelt en beslist heeft dat alleen grijs gepast is. We worden vanzelf stil als we langs de vele zerkjes van de gesneuvelde soldaten lopen. Bij de monumenten liggen bloemenkransen van de stad Antwerpen en de Vlaamse overheid, maar ook van Britse en Canadese regimenten, de Franse overheid en de Duitse ambassade. Bij sommige graven liggen bloemen, de overgrootvaders niet vergeten. Bij alle Poolse graven branden grafkaarsen. Een Poolse familie wandelt met de kinderen langs de graven en zet zelf ook kaarsen neer. De meeste jongens die hier liggen waren gewoon jongens, piepjong, en soms al dood een paar dagen nadat ze waren ingezet, al die piepjonge levens abrupt afgebroken. Misschien waren ze vaders geworden, bakkers, leraars, advokaten, pompiers, bouwvakkers, … allemaal hadden ze op hun manier een stempel gedrukt op de wereld als ze waren blijven leven. Al die levens die niet werden geleefd, zo’n afschuwelijk verlies …
Maar wie een propere straat wil, begint best met vegen voor eigen deur. Dat geldt ook zo voor vrede. Dat is zo’n groot en abstract begrip dat we er eigenlijk nooit bij stil staan dat dat eigenlijk helemaal niet vanzelfsprekend is. We leven in de langste periode van vrede die onze regio ooit heeft gekend. Ondanks al het nieuws over conflicten leven wij Vlamingen vandaag objectief in een van de meest vreedzame periodes die onze voorouders ooit hebben gekend. Oorlog lijkt dus ver van ons bed, maar Oekraïne heeft ons laten zien dat dat op een wip gedaan kan zijn. Daarom is het nuttig om bewust ruimte en tijd te maken om hier stil bij te staan en na te denken over wat vrede voor ons betekent, en daar ook bewust naar te handelen!
Vandaar dat we op deze dag van wapenstilstand afgesproken hebben op het Schoonselhof, voor onze eigen bloemenhulde (nu ja) en een klein ritueel voor vrede. En ook al zijn we met weinig en lijkt ons klein ritueeltje onbeduidend, het is belangrijk dat we niet vergeten. In deze tijd van polarisatie, onzekerheid en oorlog (hout vasthouden dat het niet zo ver komt dat wij er in worden meegezogen) is zo’n vredesritueel ook een manier om niet cynisch te worden en positief te blijven. Je kan het zien als de heksenversie van het motto “veeg eerst voor je eigen deur”: als we allemaal ijveren voor vrede en ook ons gedrag en ons handelen daarnaar aanpassen, dan krijgen de Theo Franckens van deze wereld geen kans. Als dat niet hoopgevend is.
.jpg)
KLEIN VREDESRITUEEL
Nodig voor dit ritueel:
- Rozemarijnwater
- Witte of rode noveenkaarsen (één per deelnemer)
- Takjes rozemarijn (één per deelnemer)
- Rood touw & schaar
- Kaartjes met een gaatje erin (eentje per deelnemer)
KLAAR ZETTEN VAN HET ALTAAR
We komen samen aan de ingang van het Schoonselhof en wandelen daarna naar het militaire gedeelte van het kerkhof.
Voor dit ritueel hebben we geen altaar nodig.
ZUIVERING EN WIJDING
We maken het stil vanbinnen en zuiveren onszelf met rozemarijnwater.
Bryd:
Laat ons de ogen sluiten en onze geest tot rust komen. Focus op de reden waarom we hier vandaag hebben afgesproken op het Schoonselhof: we willen met dit kleine vredesritueel de duizenden doden herdenken die vermalen werden in de muil van de oorlog en stilstaan bij wat vrede voor ons en voor de wereld betekent.
Allen:
Zoals de Vuurvogel oprijst uit de as van het vuur, zo worden wij nu gezuiverd.
Grote Moeder, Godin van onze harten, zegen ons en zuiver ons.
Hemelvader, laat uw stralen ons wijden en maak ons klaar voor dit intens ritueel.
Open onze geest voor uw dimensies.
Laat onze lippen enkel nog de waarheid spreken.
Laat ons hart de weg van de Goden volgen, nu en altijd.
Schenk onze handen de gave van het magisch werk.
Laat onze voeten de heilige paden bewandelen, in uw gezelschap en in het gezelschap van gelijken.
Blessed Be
MAKEN VAN EEN HEILIGE PLEK
Laat de energie nog steeds binnenstromen, van boven naar beneden via je hoofd en je kruinchakra en van beneden naar boven via je voeten en je wortelchakra. Zie hoe beide energiestromen zich mengen ter hoogte van je zonnevlecht en hoe een bol van energie rondom jou en de andere aanwezigen wordt gevormd. Deze doorschijnende cocon van bescherming houdt je veilig en beschermd.
Bryd:
Luister naar de stem van je hart en van je ziel.
Laat liefde je openen voor wat je zoekt en hoopt te vinden.
Geef je over aan de kracht die binnenin je leeft en laat die energie doorheen je hart stromen.
Voel hoe je unieke kracht als heks onder heksen jou en iedereen in deze cirkel nu verbindt.
(Bryd neemt de hand van de persoon links van haar, duimen naar links)
Van hand tot hand trek ik deze cirkel.
(vervolgens gaat de persoon links verder tot de cirkel helemaal rond is)
Bryd:
Van hand tot hand, van hart tot hart, trekken wij hier vandaag deze cirkel. Door onze innerlijke kracht zijn we met elkaar verbonden en klaar voor deze avond.
VERWELKOMING VAN DE SPIRITS
Gwenivra:
Wees welkom, Wachters van het Oosten, elementale krachten van Lucht, stuwende kracht van de winden, van tornado’s en van de zachte bries die zaadjes naar vruchtbare gronden brengt.
Wees welkom, kracht van de Lente, van de dageraad en de opkomende zon.
Lucht, brenger van nieuwe ideeën, inzichten en creativiteit.
Vleugel en veer, wind en adem.
Breng ons helderheid waar verwarring heerst, luisteren als we elkaar niet meer horen, en woorden die bruggen bouwen in plaats van muren.
Wees welkom!
Allen:
Wees welkom!
Aurora:
Wees welkom, Wachters van het Zuiden, elementale krachten van Vuur, stuwende kracht van de zon, van wild vuur en vulkanen.
Wees welkom, kracht van de Zomer en van de middag als de zon het hoogst staat. Vuur, schenker van passie, bevlogenheid en inspiratie.
Kaars en licht, haard en warmte.
Breng ons moed om voor vrede te kiezen, ook als angst, woede of pijn ons verleiden tot verdeeldheid, en laat het vuur van hoop blijven branden in ons hart.
Wees welkom!
Allen:
Wees welkom!
Joy:
Wees welkom, Wachters van het Westen, elementale krachten van Water, stuwende kracht van de zee, van diepe oceanen, kolkende rivieren en razende stormen.
Wees welkom, kracht van de herfst, van de ondergaande zon en van de avond.
Water, regen die voedt en zuivert, schenker van intuïtie en mysterie.
Eb en vloed, meer en dauw.
Leer ons de pijn van anderen te erkennen, verdriet te verzachten, en vergeving te schenken, en laat compassie ons en alle mensen met elkaar verbinden.
Wees welkom!
Allen:
Wees welkom!
Bryd:
Wees welkom, Wachters van het Noorden, elementale krachten van Aarde, stuwende kracht van het ijs, van aardbevingen en bergen.
Wees welkom, kracht van de nacht en van de winter.
Aarde, fundering onder onze voeten en van ons lichaam.
Mos en klei, steen en zout.
Breng ons standvastigheid, wijsheid en rechtvaardigheid en help ons te handelen zodat vrede niet zomaar een wens is maar een levende werkelijkheid.
Wees welkom!
Allen:
Wees welkom!
Joy:
Wees welkom, krachten van de zon boven ons en van de aarde onder ons.
Wees welkom, spirits van het Schoonselhof, waarin wij vandaag mogen samenkomen, en spirits van dit land, van deze streek, van planten en dieren en van de aarde waarop wij leven.
Allen:
Wees welkom!
Aurora:
Wees welkom, voorouders van bloed, plaats en spirit, zij die ons zijn voorgegaan en ons hebben getoond wat moed, veerkracht en verbondenheid is, en zij die nog na ons zullen komen en aan wie wij de wereld zullen doorgeven.
Wees welkom!
Allen:
Wees welkom!
MAGISCH WERK: ROZEMARIJNHULDE
We rollen een stuk rood touw af en nemen dat samen vast. Via dat touw zijn we met elkaar verbonden. Elk van ons neemt een takje rozemarijn en bindt dat aan het rode touw.
Rozemarijn is een kruid dat je wel eens op kerkhoven ziet omdat het een plant is die gelinkt wordt aan heinnering. In Hamlet laat Shakespeare Ophelia het zelfs letterlijk zeggen: "Therre's rosemary, that's for remembrance." Hij blijft ook groen in de winter en staat symbool voor eeuwig leven. Daardoor werd rozemarijn in rouwkransen en herdenkingsrituelen verwerkt, gebruikt bij begrafenissen en op kerkhoven geplant.
Daarna nemen we de rozemarijn in de hand en denken aan het doel van ons ritueel: nooit meer oorlog.
Bryd:
We staan vandaag stil bij de kostbaarheid van vrede, bij de kwetsbaarheid van het leven en van onze aarde en bij de diepe verbondenheid tussen alle mensen, ongeacht grenzen, afkomst of overtuiging.
We eren vandaag zij die hebben geleden onder oorlog, geweld en verdeeldheid en herinneren ons zij die hebben gewerkt voor verzoening, begrip en rechtvaardigheid.
Laat het licht van de kaarsen die we aansteken een licht van hoop zijn dat ons eraan herinnert dat we naar elkaar moeten luisteren, elkaar moeten respecteren en elkaar de hand moeten reiken. Moge deze wijze les die onze voorouders keer op keer hebben geleerd ons hierbij helpen.
Bryd:
Vanuit het Noorden vragen wij om rechtvaardigheid.
Moge de kracht van de aarde ons gronden.
Gwenivra:
Vanuit het Oosten vragen wij om begrip.
Moge de adem van de wind nieuwe mogelijkheden brengen.
Aurora:
Vanuit het Zuiden vragen wij om moed.
Moge het vuur onze moed aanwakkeren om vrede niet alleen te wensen, maar ook te leven.
Joy:
Vanuit het Westen vragen wij om compassie.
Moge het water onze harten verzachten.
Bryd:
Moge vrede groeien in onszelf, tussen elkaar, in onze coven en de pagan community, onze gemeenschap en in de wereld.
Zo zal het zijn.
Allen:
Zo zal het zijn.
Ieder van ons knipt zijn stuk van het touw met de rozemarijn, neemt een kaartje en knoopt dat aan het touwtje vast. Daarna gaan we wandelen tussen de ereperken en de monumenten voor de oorlogsslachtoffers die hier begraven liggen of worden herdacht. Kies een graf of monument uit dat tot je spreekt om de ene of de andere reden.
Neem het kaartje (vergeet dus geen balpen mee te nemen!) en schrijf daarop een boodschap voor de persoon of personen in het graf begraven liggen of herdacht worden op het monument.
Sta stil bij hun dood en wat die betekent.
Maak contact als je dat wil.
Leg het takje rozemarijn op het graf en zet er de brandende noveenkaars bij.
Zeg luidop de naam van de persoon die je eert en vertel de persoon of personen dat ze niet vergeten zijn en dat er aan hen wordt gedacht.
Als je er klaar voor bent, keer je terug naar de centrale plek.
.jpg)
.jpg)
Om terug tot rust te komen, luisteren we naar het gedicht “Vrede” van Marjolijn van Heemstra, dat ze in juni 2025 schreef naar aanleiding van een aankomende NAVO-top en dat werd gepubliceerd in de Nederlandse krant De Volkskrant.
Gwenivra:
Ik heb het woord vrede een tijd niet gebruikt.
Het leek banaal, alsof je naast een brandend huis
begint over bellenblaas, de regenboog
in glanzend sop. Ik begon te geloven wat verkondigd wordt
door een bepaald soort man: Si vis pacem, para bellum,
wie vrede wil, moet zich op oorlog voorbereiden.
Sommige echo’s blijven maar weerkaatsen.
Pacem die om bellum vraagt; parabellum de naam
van een beroemd pistoolpatroon. Soms helpt het
om in woorden af te dalen, ze via hun wortels
opnieuw te verstaan. Voor Romeinen was
pacem een pact, een afspraak, wapenstilstand.
Vrede – van frithu, Oud-Germaans, verwant
aan vriend en vrijheid – beschrijft een toestand:
gemeenschapszin, een groep die zich via verbindingen
beschermt. Sinds ik dit weet, mis ik de vrede
als woord, als klank, steekt haar afwezigheid
in de dagelijkse stroom van taal. Vrede.
Zoals elke combinatie van letters een toverspreuk;
de scheppende kracht afhankelijk van hoe vaak
en luid ze klinkt. Sinds ik dit weet heb ik zin
om vrede te zeggen, voortduren, tegen mensen,
vogels, water. Wie vrede wil, moet zich op vrede
voorbereiden, ook in oorlogstijd.
Iemand helpt, deelt, sust, zingt en even glinstert,
als in een zeepbel, het hele spectrum van kleur.
BEDANKEN VAN DE SPIRITS
Aurora:
We stonden vandaag stil bij de kostbaarheid van het leven en eerden zij die hebben geleden onder oorlog, geweld en verdeeldheid.
Wij danken u, voorouders van bloed, plaats en spirit, zij die ons zijn voorgegaan en ons hebben getoond wat moed, veerkracht en verbondenheid is, en zij die nog na ons zullen komen en aan wie wij de wereld zullen doorgeven.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
Joy:
Wij danken u, spirits van het Schoonselhof, waarin wij vandaag mochten samenkomen, en spirits van dit land, van deze streek, van planten en dieren en van de aarde waarop wij leven.
Dank u, krachten van de zon boven ons en van de aarde onder ons.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
Bryd:
Wij danken u, Wachters van het Noorden, elementale krachten van Aarde, stuwende kracht van het ijs, van aardbevingen en bergen.
Kracht van de nacht en van de winter.
Aarde, fundering onder onze voeten en van ons lichaam.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
Joy:
Wij danken u, Wachters van het Westen, elementale krachten van Water, stuwende kracht van de zee, van diepe oceanen, kolkende rivieren en razende stormen.
Kracht van de herfst, van de ondergaande zon en van de avond.
Water, regen die voedt en zuivert, schenker van intuïtie en mysterie.
Eb en vloed, meer en dauw.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
Aurora:
Wij danken u, Wachters van het Zuiden, elementale krachten van Vuur, stuwende kracht van de zon, van wild vuur en vulkanen.
Kracht van de Zomer en van de middag als de zon het hoogst staat. Vuur, schenker van passie, bevlogenheid en inspiratie.
Kaars en licht, haard en warmte.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
Gwenivra:
Wij danken u, Wachters van het Oosten, elementale krachten van Lucht, stuwende kracht van de winden, van tornado’s en van de zachte bries die zaadjes naar vruchtbare gronden brengt.
Kracht van de Lente, van de dageraad en de opkomende zon.
Lucht, brenger van nieuwe ideeën, inzichten en creativiteit.
Vleugel en veer, wind en adem.
Dank u voor uw aanwezigheid en tot ziens.
Allen:
Dank u en tot ziens.
OPENEN VAN DE CIRKEL
Allen:
Van hand tot hand open ik deze cirkel …
Bryd:
Van hand tot hand, van hart tot hart, openen wij nu onze cirkel.
Elk van ons, krachtig en sterk, gaan we straks terug onze eigen weg maar door onze innerlijke kracht zijn we blijvend met elkaar verbonden.
Moge Moeder Aarde, tot we elkaar weerzien, elk van ons zachtjes vasthouden in het holle van haar hand en ons in liefde omhullen en mogen wij deze liefde verder doorgeven naar de mensen om ons heen en zorgen voor vrede.
Blessed be.
Allen:
Blessed be.
CAKE & WINE
Warme chocomelk (met een scheutje amaretto en slagroom :-)!) en stroopwafels
Reacties