Two-Spirit people

Als je het hebt over spiritualiteit en gender, zoals tijdens onze covenbijeenkomst van afgelopen november, dan valt op een bepaald moment waarschijnlijk de term Two-Spirit, de term die indianen gebruiken voor mensen die zich noch man noch vrouw voelen. Toch gaat het om veel meer dan dat. Soms wordt wel eens verkeerdelijk gedacht dat Two-Spirit een synoniem is voor non-binair of zelfs gewoon LGBTQ+, maar dat is dus niet het geval. Het is een cultureel-specifieke identiteit die draait rond spiritualiteit, gemeenschap en traditie.

De term werd voor het eerst gebruikt in 1990 op de “Third Annual Intertribal Native American, First Nations, Gay and Lesbian American Conference”, een conferentie in Winnipeg. Er werd gezocht naar een eigen respectvolle term voor deze genderdiverse rollen die al eeuwen bij inheemse bevolking van het Amerikaanse continent bestonden. Dat werd Two-Spirit, soms ook  geschreven als two spirit of 2S.

Two-Spirit verwijst dus niet gewoon naar een genderidentiteit of naar de seksuele oriëntatie van een persoon. De term slaat ook op een ceremoniële en culturele rol binnen de spirituele en sociale structuren van verschillende First Nations en Native American gemeenschappen. De term is een vertaling van het Anishinaabemowin-woord niizh manidoowag, dat letterlijk “twee geesten” betekent, dus een persoon die zowel een mannelijke als vrouwelijke spirit draagt. Dat nieuwe woord was geen vervanging voor de termen die de verschillende naties of stammen in hun eigen taal hadden (en hebben) voor deze personen en de sociale rol die ze in de stam hebben. In het Cree zijn er bijvoorbeeld minstens zes verschillende woorden voor genderdiverse rollen. Die specifieke woorden met hun nuances en culturele verschillen zijn gewoon blijven bestaan, met de term Two-Spirit als een overkoepelend begrip.

Indiaanse stammen kenden al van lang voor de komst van Columbus en de Europese kolonisten in zijn kielzog mensen die buiten het klassieke man/vrouw genderpatroon vielen. In tegenstelling tot onze moderne maatschappij waarin dat voor sommigen blijkbaar een groot probleem is, werden deze mensen in veel stammen juist geëerd omdat ze zogenaamd “double vision” hebben. Ze kunnen immers zowel vanuit een mannelijk als vrouwelijk perspectief naar de wereld kijken en zijn dus beter geplaatst als het om een leidende rol in de gemeenschap gaat. In veel indigenous culturen kregen ze dan ook een rol als spirituele en/of ceremoniële leiders of als healers en medicine people, leraars en bemiddelaars tussen families of clans. Alle sociale rollen waarbij het meer dan nuttig is om de wereld vanuit verschillende perspectieven te kunnen zien. 

Met de komst van de Europese veroveraars veranderde alles. Christelijke missionarissen en koloniale overheden brachten strikte heteronormatieve en binaire gendernormen mee. Dat had grote gevolgen. Kinderen werden in zogenaamde “residential schools” opgevoed waar geen plaats was voor hun eigen cultuur en manier van kijken naar de wereld. Two-Spirit mensen werden gestigmatiseerd, vervolgd of onzichtbaar gemaakt, hun ceremonies werden verboden en veel traditionele kennis over hun rollen ging verloren.

Sinds de jaren 80 en 90 is er een tegenbeweging ontstaan met een heropleving van de eigen inheemse cultuur, inclusief de andere kijk op gender. Steeds meer Two-Spirit mensen nemen opnieuw de rol op die ze vroeger zouden hebben gehad, als culturele ambassadeurs, kunstenaars, activisten en spirituele leiders:

• Barbara Cameron (Lakota), activist: “To be  Two-Spirit is to carry the stories of our ancestors and the dreams of our future.”
• Wesley Thomas (Navajo), Nádleehi onderzoeker: “Nádleehi is not a gender. It is a sacred role, a way of being in balance with the universe.”
• Richard LaFortune (Yupik), elder: “Two-Spirit is not about sexuality. It is about responsibility — to our people, our land, and our ancestors.”
• Harlan Pruden (Cree), opvoeder: “Two-Spirit people have always been here. Colonization tried to erase us, but our spirits are older than colonial memory.”
• Qwo-Li Driskill (Cherokee), dichter & academicus: “We are reclaiming stories that were never lost — only silenced.”

Ook al hebben niet alle inheemse culturen Two-Spirit rollen, toch is Two-Spirit een term die alleen gebruikt mag worden als het gaat om personen uit de inheemse bevolking (van de Amerika’s vooral), omdat de term ook slaat op de socioculturele rol van deze personen binnen de indiaanse stammen. Het gaat dus niet alleen om gender maar ook over de plaats van deze personen in de maatschappij. 

Mensen die niet tot de inheemse bevolking behoren, kunnen deze term dus niet gebruiken om zichzelf te beschrijven. Dat wordt gezien als culturele appropriatie en een gebrek aan respect.

Meer info:

• Two-spirit - Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Two-spirit
• The History of Two-Spirit Folks - The Indigenous Foundation. https://www.theindigenousfoundation.org/articles/the-history-of-two-spirit-folks
• What Is Two‐Spirit? Part One: Origins - CMHR. https://humanrights.ca/story/what-two-spirit-part-one-origins

---

Photo by Andrew James on Unsplash